سەرچاوەی کەرت ببینە

[[پەڕگە:Cake quarters.svg|thumb|180px|یەک دانە کەیک کە یەک چارەکی لابراوە و سێ چارەکی ماوە.]]
[[پەڕگە:کسر.gif|=NUmbers|وێنۆک|<math>\frac14=\frac28=\frac3{12}=\frac{4}{16}</math>]]
'''کەرت''' یان '''پارژمار'''<ref>[http://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=parjimar&variant=ku ویکیفەرھەنگ، فەرھەنگا ئازاد: پارژمار]</ref> [[ژمارە|ژمارەیەکە]] کە دەتوانێ ببێ بە نوێنەری "پاژێک لە [[ژمارەی تەواو|گشتێک]]". 
یەکەمین کەرتەکان ھەڵگەڕاوەی [[ژمارەی تەواو|تامژمارەکان]] بوون: ھەندێک ھێما کە نوێنەری یەکێک لە دوان، یەکێک لە سێیان، یەکێک لە چوار، و ھتد بوون. گەشەیەک کە گەلەک دواتر پێیدرا و ئەمڕۆکەش ھەر بەکارچوونی ھەیە، بریتی بوو لە نیشاندانی کەرتەکان بەھۆی دوو ژمارەوە، وەکوو ½، ⅝، ¾، و ھتد؛ بەو ژمارەیەی دەکەوێتە بان ھێڵەکەوە دەوترێ '''کەرتژمار''' (بە ئینگلیزی: numerator) یان '''سەری کەرت''' یان '''سەربەش'''، و بەو ژمارەیەش کە دەکەوێتە ژێر ھێڵەکەوە دەوترێ '''کەرتناو''' (بە ئینگلیزی: denominator) یان '''ژێری کەرت''' یان '''ژێربەش'''.

کەرتژمار نوێنەری ژمارەیەک پاژی یەکسانە و کەرتناو دەڵێت چەند دانە لەو پاژانە تێکڕا گشتێک پێکدێنن. بۆ نموونە کەرتی ٣/٤ بگرنە بەرچاو، کەرتژمار ٣یە و ئەوەمان پێدەڵێ کە کەرتەکە نوێنەری ٣ پاژی یەکسانە، ھەروەھا کەرتناو، کە ٤ە، ئەوەمان پێدەڵی کە ٤ پاژ پێکەوە گشتێک دروست دەکەن.

== وشەناسی ==
وشەی ''کەرت'' لە زمانی کوردیدا بە واتای ''پارچە''، ''پاژ''، ''بەش'' دێ.<ref>[http://www.example.com ویکیفەرھەنگ، فەرھەنگا ئازاد: کەرت]</ref> لە ھەندێک لە زمانەکانی ئەورووپادا، وشەی دەستیشانکەری ئەم چەمکە (کەرت لە بیرکاریدا) لە وشەی لاتینی fractusەوە وەرگیراوە؛ وەک نموونە لە ئینگلیزیدا دەڵێن fraction. وشەی fractus خۆی واتە ''شکاوە''.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=fractus&searchmode=none http://www.etymonline.com]</ref>
== ژمارە کەرتدارەکان ==
ژمارەی کەرتدار بریتییە لە [[ژمارەی سروشتی|ژمارەیەکی سروشتی]] و کەرتێک، بۆ نموونە
<math>2\tfrac{3}{16}</math> دەخوێندرێتەوە: دوو و سێ لە شازدە.

== وتارگەلی پێوەندیدار ==
* [[بەرکەوت]]
* [[ڕێژە]]
* [[دابەشکردن]]

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}

{{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}}
{{پۆلی کۆمنز|Fractions}}

[[پۆل:ژمارەکان]]
[[پۆل:کەرت (بیرکاری)]]
[[پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی]]
[[پۆل:دابەشکردن]]
[[پۆل:داھێنانە میسرییەکان]]
[[پۆل:چوار کردەی سەرەکی]]