سەرچاوەی فانکشنی جووت و تاک ببینە

لە [[ماتماتیک]]دا [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشن]]ی ''x''<sup>''n''</sup> پێی دەوترێت '''فانکشنی جووت''' ({{بە ئینگلیزی|Even functions}}) ئەگەر ''n'' [[ژمارەی تەواو|ژمارەیەکی تەواوی]] جووت بێت و ئەگەر ''n'' ژمارەیەکی تەواوی تاک بێت، فانکشنەکە تاکە ({{بە ئینگلیزی|odd functions}}). 

== فانکشنی جووت ==
[[پەڕگە:Function x^2.svg|چەپ|وێنۆک|<math>f(x) = x^2</math>، نموونەی فانکشنێکی جووت]]
وا دابنێ {{چڕ}}''f(x)''{{چڕ}} [[فانکشنی ڕاستەقینە|فانکشنێکی ڕاستەقینە]] بێت. ئەوا ''f''، '''جووتە''' ئەگەر پەیوەندیی خوارەوە بۆ ھەموو بەھایەکی''x'' کە لە [[بواری فانکشن|بواری]] ''f''دا بێت، ئەم مەرجە جێبەجێ بکات:
<ref name=FunctionsAndGraphs>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=I.M.|دوایین١=Gel'Fand|یەکەم٢=E.G.|دوایین٢=Glagoleva|یەکەم٣=E.E.|دوایین٣=Shnol|سەردێڕ=Functions and Graphs|ساڵ=١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=Birkhäuser|ژپنک=٠-٨١٧٦-٣٥٣٢-٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/functionsgraphs0000gelf}}</ref>{{rp|p. 11}}
{{Ltr}}
{{Equation box 1
|indent =
|title=
|equation = {{NumBlk||<math>f(x) = f(-x)</math>|{{EquationRef|Eq.1}}}}
|cellpadding= 6
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}
{{Ltr/end}}
لە ڕوانگەی ئەندازەیییەوە فانکشنی جووت ھاوتایە لەگەڵ تەوەری ''y''ـەکان.

ئەمانە چەند نموونەیەک فانکشنی جووتن:

*فانکشنی [[نرخی ڕەھا]] <math>x \mapsto |x|,</math>
*<math>x \mapsto x^2,</math>
*<math>x \mapsto x^4,</math>
*[[فانکشنە سێگۆشەیییەکان|کۆساین]] <math>\cos,</math>
* <math>\cosh.</math> ([[فانکشنی ھیپەربۆلیک|cosh]])
== فانکشنی تاک ==
[[پەڕگە:Function-x3.svg|چەپ|وێنۆک|<math>f(x) = x^3,</math> نموونەی فانکشنێکی تاک]]
ئەگەر {{چڕ}}''f(x)''{{چڕ}} فانکشنێکی ڕاستەقینە بێت. ئەوا ''f''، '''تاک'''ە ئەگەر پەیوەندیی خوارەوە بۆ ھەموو بەھایەکی''x'' کە لە بواری ''f''دا بێت، ئەم مەرجەی خوارەوە جێبەجێ بکات:<ref name=FunctionsAndGraphs/>{{rp|p. 72}}
{{Ltr}}
{{Equation box 1
|indent =
|title=
|equation = {{NumBlk||<math>-f(x) = f(-x)</math>|{{EquationRef|Eq.2}}}}
|cellpadding= 6
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}
{{Ltr/end}}
لە ڕوانگەی ئەندازەیییەوە فانکشنی تاک ھاوتایە لەگەڵ [[خاڵی بنەڕەت (ماتماتیک)|خاڵی بنەڕەت]].

ئەمانە چەند نموونەیەک فانکشنی تاکن:

* فانکشنی ھەرئەوێتی <math>x \mapsto x,</math>
*<math>x \mapsto x^3,</math>
*[[ساین]] <math>\sin,</math>
*[[فانکشنی ھیپەربۆلیک|فانکشنی ھیپەربۆلیک]] <math>\sinh,</math>
== تایبەتمەندییەکان ==
* فانکشنی سفر واتە <math>0</math>=<math>f(x)</math> تەنیا فانکشنێکە ھەم جووتە و ھەم تاکە.
* [[کۆکردنەوە|ئەنجامی کۆکردنەوەی]] فانکشنێکی جووت و فانکشنێکی تاک، نە جووتە و نە تاکە، مەگەر ئەوەی یەکێکیان سفر بێت.
* ئەنجامی کۆکردنەوەی دوو فانکشنی جووت، فانکشنێکی جووتە.
* ئەنجامی کۆکردنەوەی دوو فانکشنی تاک، فانکشنێکی تاکە.
* [[لێکدان|ئەنجامی لێکدانی]] دوو فانکشنی جووت، فانکشنێکی جووتە.
* ئەنجامی لێدانی دوو فانکشنی تاک، فانکشنێکی جووتە.
* ئەنجامی لێدانی فانکشنێکی جووت و فانکشنێکی تاک، فانکشنێکی تاکە.
* ئەنجامی دابەشکردنی دوو فانکشنی جووت، فانکشنێکی جووتە.
* ئەنجامی دابەشکردنی دوو فانکشنی تاک، فانکشنێکی جووتە.
* ئەنجامی دابەشکردنی فانکشنێکی جووت و فانکشنێکی تاک، فانکشنێکی تاکە.
* [[گرتە]]ی فانکشنێکی جووت، فانکشنێکی تاکە.
* گرتەی فانکشنێکی تاک، فانکشنێکی جووتە.
* ئەنجامی ئاوێتەکردنی دوو فانکشنی جووت، فانکشنێکی جووتە و ئەنجامی ئاوێتەکردنی دوو فانکشنی تاک، فانکشنێکی تاکە.
* ئەنجامی ئاوێتەکردنی فانکشنێکی جووت و فانکشنێکی تاک، فانکشنێکی تاکە.

== پەراوێزەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== پەراوێز ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Even_and_odd_functions| سەردێڕ=Even and odd functions| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}

{{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|شیکاریی ماتماتیکی}}

{{ماتماتیک-کۆلکە}}

[[پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری]]