سەرچاوەی لێژی ببینە

[[File:Wiki slope in 2d.svg|چەپ|وێنۆک|لێژی= <math>m=\frac{\Delta y}{\Delta x}=\tan(\theta)</math>]]
'''لێژی''' یا '''لاری'''<ref>بیرکاری ١٢ - کتێبی قوتابی، بڵاوکار: کۆمپانیای جیۆپرۆجێکتس</ref> ({{بە ئینگلیزی|Slope}}) لە ماتماتیکدا ئاڕاستە و ئەندازەی لێژایی ھێڵێک دیاری دەکات. ئەگەر دوو خاڵی  (''x''<sub>١</sub>,''y''<sub>١</sub>) و (''x''<sub>٢</sub>,''y''<sub>٢</sub>) لەسەر ڕاستەھێڵەی '''(f(x''' دیاری کرابێت، '''لێژیی''' ڕاستەھێڵەکە لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:
{{ltr}}
:<math>m=\frac{y_2-y_1}{x_2-x_1}.</math>
{{ltr/end}}
== نموونە ==
وا دابنێ
''(P''&nbsp;=&nbsp;(1,&nbsp;2 و
''(Q''&nbsp;=&nbsp;(13,&nbsp;8
دوو خاڵ لە ڕاستەھێڵی ''(f(x'' بن ئەوا لێژیی ھێڵ بەم شێوەیە:
{{ltr}}
:<math>m = \frac{\Delta y}{\Delta x} = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1} = \frac{8 - 2}{13 - 1} = \frac{6}{12} = \frac{1}{2}</math>.
{{ltr/end}}
== جەبر و ئەندازە ==
[[File:Gradient of a line in coordinates from -12x+2 to +12x+2.gif|400px|thumbnail|left| گۆڕانکاریەکانی هاوکێشەی هێڵ بەپێی گۆڕانی لێژیی هێڵەکە لە سیستەمی پۆتاندا لە هێڵی f(x)=-12x+2 تا f(x)=12x+2 هاوکۆڵکەی x لەو دیاگڕامەدا لە ١٢- تا ١٢+ دەگۆڕدرێت. ئەو هاوکۆڵکەیە بریتییە لە لێژیی هێڵەکە.]]
=== ھاوکێشە بە شێوەی لێژی-خاڵ ===
شێوەی [[ھاوکێشە]]ی ئەو ڕاستەھێڵەی لێژییەکەی''m''ە و بە خاڵی (''x''<sub>١</sub>,''y''<sub>١</sub>) دا دەڕوات بریتییە لە
{{ltr}}
::<math>y - y_1 = m(x - x_1). \!</math>
{{ltr/end}}
تەنیا ڕاستەھێڵە نائەستوونەکان لێژییان ھەیە لەمەشەوە ناتوانرێت ھاوکێشەی ڕاستەھێڵی ئەستوون بە شێوەی لاری-خاڵ بنووسرێت. ھاوکێشەی ڕاستەھێڵی ئەستوون بە شێوەی x=k دەنووسرێت کە ''k'' ژمارەیەکی ڕاستەقینەیە.
* لێژی ھێڵی <math>ax + by +c = 0 \,</math> بریتییە لە <math>-\frac {a}{b} \;</math>.

== لێژی لە ھەژماری جیاکاری و تەواوکاریدا ==
=== پێناسەی لێژی چەماوە ===
[[پەڕگە:Tangent function animation.gif|وێنۆک|لێژی هێڵی لێکەوتی چەماوەیەک یەکسانە بە [[گرتە]]ی فانکشن، لەم دیاگرامەدا گرتەی فانکشن لە خاڵی A لەو شوێنانەی ئەرێنییە بە ھێڵی سەوز، لە شوێنی نەرێنی بە ھێڵی سوور و ئەو خاڵانەی گرتەی چەماوە یەکسانە بە سیفر بە ڕەنگی ڕەش دیاری کراوە]]

ئەگەر <math>(x , f(x)) \!</math> [[خاڵ (ئەندازە)|خاڵ]]ێک لە ڕوونکردنەوەی [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشن]]ی <math>y = f (x) \!</math> و <math>(x + h , f (x + h)) \!</math> خاڵێکی تر لە فانکشنەکە بێت، ئەوا <math>\Delta f (x) = f (x + h) - f (x) \!</math> و [[لێژایی]] ھێڵی [[لێکەوت]]ی چەماوە بریتییە لەو ڕاستەھێڵەی لێژاییەکەی یەکسانە بە ''m'' :
{{ltr}}
:<math>m = \frac {\Delta f (x)}{\Delta x} = \frac {f (x + h) - f (x)} {h} \!</math>
{{ltr/end}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}}

{{ماتماتیک-کۆلکە}}

[[پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی]]
[[پۆل:ئەندازەی شیکارانە]]