سەرچاوەی مەزندە ببینە

[[پەڕگە:RiemannCriticalLine.svg|وێنۆک|350px|چەپ|بەشی ڕاستەقینە ({{سوور|سوور}}) و بەشی خەیاڵی ({{شین|شین}}) فانکشنی زیتای ڕیمان <math>\zeta(s)</math> لە ھێڵی شلۆقی <math>\Re (s) = 1/2\, </math> یەکەم ڕەگە ناسادەکان لە
<math>\Im (s) = \pm 14,135, \pm 21,022\, </math> in <math>\pm 25,011\, </math> دەبینرێن.([[گریمانەی ڕیمان]])]]
'''مەزندە''' ({{بە ئینگلیزی|Conjecture}}) لە [[بیرکاری]]دا [[قەزییە (لۆژیک)|قەزییە]] یان دەرئەنجامێکە پشت بە ھەندێک زانیاری ناتەواو دەبەستیت و دروست یان ھەڵەبوونی نەسەلمێندراوە.
<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Oxford Dictionary of English|edition=٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Schwartz|یەکەم١=JL|سەردێڕ=Shuttling between the particular and the general: reflections on the role of conjecture and hypothesis in the generation of knowledge in science and mathematics.|ڕێکەوت=١٩٩٥|پەڕە=٩٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JyKelnvECc4C&pg=PA93&lpg=PA93&dq=%22although+counterpoint+between+the+particular+and+the+general%22&source=bl&ots=hIvE9Onw06&sig=U3DTIi0tkie-oZdllilyAT4y1DE&hl=en&sa=X&ei=rAEwUJeZLazqigK3_IHABQ&ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&q=%22although%20counterpoint%20between%20the%20particular%20and%20the%20general%22&f=false}}</ref> 
مەزندەکان لەوانە، [[مەزندەی ڕیمان]] (کە ئێستاش لە ئاستی گریمانەیەکدا ماوەتەوە و نەسەلمێندراوە) یان [[دوا تیۆرمی فێرما]] (پێشتر مەزندە کراوە و ساڵی ١٩٩٥ ئاندرێو وایلز سەلماندنێکی لەسەر پێشکەش کرد) بەشێکی بەرینی [[مێژووی بیرکاری]]یان لەخۆ گرتووە و ھەوڵەکان بۆ سەلماندنیان لە پەرەپێدان و پێشخستنی ژێرلقەکانی بیرکاریدا کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەبووە.

== نموونە ==

'''دوا تیۆرمی فێرما''' کە لە دەقە کۆنەکاندا بە مەزندەی فێرما ناسراوە، یەکێک لە بەناوبانگترین تیۆرمەکانی مێژووی بیرکارییە، بەپێی تیۆرمی فێرما:

::«بۆ <math>n>2</math> ھاوکێشەی <math>x^n + y^n = z^n</math> ھیچ وڵامێکی [[ژمارەی تەواو|تەواو]]ی ئەرێنی نییە.»
واتە ھیچ [[ژمارەی تەواو|ژمارەیەکی تەواو]]ی ئەرێنی بۆ <math>x</math> و <math>y</math> و <math>z</math>
نادۆزرێتەوە کە پاسادانی ئەم ھاوکێشە بکات.
[[پیێر دێ فێرما]] ماتماتیکزانی فەڕانسەوی لە پەراوێزی کتێبێکدا ئاماژەی پێ کردبوو، بیرۆکەیەکی ھەیە بۆ سەلماندنی ئەم مەزندەیە بەڵام لە کتێبەکەیدا جێگەی شیکردنەوەی نییە. تا ساڵی ١٩٩٤ ئەم مەزندەیە نەسەلمێندرا.<ref>{{بیرخستنەوە|یەکەم=Oystein|دوایین=Ore|سەردێڕ=Number Theory and Its History|ساڵ=١٩٨٨|origyear=١٩٤٨|بڵاوکەرەوە=Dover|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٦٥٦٢٠-٥|پەڕەکان=٢٠٣–٢٠٤}}</ref>
[[ئێندرۆ وایلز]] مامۆستای [[زانکۆی پرینستۆن]] ساڵی [[١٩٩٣]] بە بەکارھێنانی [[بیردۆزی ژمارە|تیۆری ژمارەی]] پێشکەوتوو، سەلماندنێکی لەسەر ئەم مەزندەیە پێشکەش کرد کە کێشەیەکی ھەبوو بەڵام لە ئەیلوولی [[١٩٩٤]] لەلایەن خۆی و یەکێک لە ھاوکارەکانی بەناوی «تێیلۆر» ئەم کێشەیە چارەسەر کرا.'''

=== مەزندەی چوار ڕەنگ ===
[[پەڕگە:Map of United States vivid colors shown.png|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەبێ ڕەچاوکردنی دەریاکان]]
'''تیۆرمی چوار ڕەنگ''' یان '''مەزندەی چوار ڕەنگ''' یەکێک لە مەزندە بەناوبانگەکانی بیرکارییە، کە ساڵانێکی زۆری خایاند ھەتا بسەلمێنرێت، بە دەستەواژەیەکی سادە ئەم مەزندەیە دەڵێت:
«بۆ ڕەنگکردنی نەخشەیەک بە شێوەیەک کە ھیچ دوو وڵاتێکی ھاوسێ لە نەخشەکەدا ھاوڕەنگ نەبن، تەنیا چوار ڕەنگ بەسە.»

ئەم مەزندەیە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٩ سەلمێندرا (ھیوو ١٨٩٠). ھەندێک سەلماندنی ھەڵە و [[نموونەی ھەڵوەشێنەر]] لە سەرەتاکانی خستنەڕووی ئەم مەزندەیە لە ١٨٥٢ پێشکەش کرا. سەرەتا ئەم مەزندەیە لە ساڵی ١٨٥٢ بەشێوەی ھاوکێشەیەک خرایە ڕوو، لە دواییدا لە ١٩٧٦ بە بەکارھێنانی کۆمپیوتەر لەلایەن کێی ئەپڵ و ھیکن سەلمێندرا.

=== مەزندەی ڕیمان ===
مەزندەی ڕیمان باس لە ڕەگەکانی [[فانکشنی زیتای ڕیمان]] دەکات:
<center> 
:<math>
\zeta(s) =
\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n^s}
</math>
</center>
بەپێی مەزندەی ڕیمان بەشی ڕاستەقینەی ڕەگە ناسادە یان ڕەگە نادیارەکانی ئەم فانکشنە یەکسانە بە ٠٫٥ (١/٢)، ئەم مەزندەیە لە ساڵی ١٨٥٩ لەلایەن بێرنارد ڕیمان خراوەتە ڕوو و بەناوی خۆیەوە ناسراوە. مەزندەی ڕیمان و مەزندەی گۆڵدباخ، بەشێکن لە پرسیاری ھەشتەمی ھیلبێرت لە پێرستی [[کێشەکانی ھیلبێرت|٢٣ کێشە شی نەکراوەکەی ھیلبێرتدا]].
لەلایەن ڕێکخراوەی ماتماتیکی کلای خەڵاتێکی یەک ملیۆن دۆلاری دیاری کراوە بۆ ئەو کەسەی ئەم مەزندەیە بسەلمێنیت.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Sarnak|یەکەم=Peter|authorlink=Peter Sarnak|ناونیشان=http://www.claymath.org/sites/default/files/sarnak_rh_0.pdf|format=PDF|سەردێڕ=Problems of the Millennium: The Riemann Hypothesis (2004)|بڵاوکەرەوە=[[Clay Mathematics Institute]]|ساڵ=٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160413060551/http://www.claymath.org/sites/default/files/sarnak_rh_0.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} Reprinted in {{harv|Borwein|Choi|Rooney|Weirathmueller|٢٠٠٨}}.</ref>

=== مەزندەی پوانکارێ ===
{{واڵا}}

==مەزندە بەناوبانگەکان==
* [[مەزندەی گۆڵدباخ]]
* [[مەزندەی کولاتز]]
* [[مەزندەی ئێردوش-فابێر-لواش]]

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
== سەرچاوەکان ==
*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/حدس|سەردێڕ = حدس|زمان = فارسی|سەردان = ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}

{{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|زانست|فەلسەفە}}

{{ماتماتیک-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Conjectures}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ماتماتیک]]
[[پۆل:مەزندەکان]]
[[پۆل:وشە ماتماتیکییەکان]]