سەرچاوەی کەوانەبڕ ببینە

[[پەڕگە:Las parábolas son cuadráticas.svg|وێنۆک|200px|کەوانەبڕ لە ئەنجامی بڕینی قووچەک بە ڕووتەختێکدا دروست دەبێت.]]
[[پەڕگە:Parts of Parabola.svg|وێنۆک|چەپ|upright=١٫٣٦|کەوانەبڕ بە ڕەنگی شین دیاریکراوە. [[سەر (ئەندازە)|سەر]]ی (vertex) کەوانەبڕ و تیشکۆ (focus) و ھێڵی سەوز دەلیلی کەوانەبڕەکەیە.]]
[[پەڕگە:Conic sections ani.gif|وێنۆک|چەپ]]
'''کەوانەبڕ'''<ref>فەرھەنگی زاراوەی زانستی، مصطفی سلیمان</ref> یان '''بڕگەی ھاوتا'''<ref>بیرکاری ١٢ - کتێبی قوتابی، بڵاوکار: کۆمپانیای جیۆپرۆجێکتس</ref>({{بە ئینگلیزی|Parabola}}) کۆمەڵە خاڵێکە لە [[ڕووتەخت]]ێکدا کە ھەمان دووریان ھەیە لە خاڵێکی دیاریکراو (پێی دەوترێت [[تیشکۆ (ئەندازە)|تیشکۆ]]) و لە ڕاستەھێڵیک کە پێیدا ناڕوات (پێی دەوترێت دەلیل). خاڵی نێوەڕاستی تیشکۆ و دەلیل پێی دەوترێت [[سەر (ئەندازە)|سەر]]ی بڕگە، بەڵام ئەو ڕاستەھێڵەی بە تیشکۆ و سەری بڕگەکەدا دەڕوات پێی دەوترێت تەوەری کەوانەبڕ. کەوانەبڕ، ھەر وەک لە وێنەکەوە دەردەکەوێت [[ھاوتایی|ھاوتایە]] لەگەڵ تەوەرەکەی کە دەبێتە [[تەوەری ھاوتا]].

== ھاوکێشە ==
[[پەڕگە:Parábolas centradas.svg|thumb|]]
سادەترین شێوەی ھاوکێشەی کەوانەبڕ بریتییە لە ھاوکێشەی دووجای <math>y = x^2\,</math>، شێوەی گشتی ھاوکێشەی کەوانەبڕ:
{{ltr}}
:<math>A x^2 + B xy + C y^2 + D x + E y + F = 0 \,</math>
{{ltr/end}}
ھاوکۆلکەکانی <math>A</math> تا <math>F</math> ھەموویان نەگۆڕن و [[ژمارەی ڕاستەقینە|ڕاستەقینە]]، <math>A</math> یا <math>C</math> ناسیفرن، ھەروەھا
{{ltr}}
<math>B^{2} = 4 AC \,</math>.
{{ltr/end}}
===جیاوازیی چەقی ===
[[جیاوازیی چەقی (ئەندازە)|جیاوازیی چەقی]] کەوانەبڕ بریتییە لە <math>e=1</math>.
== لە دەقە زانستییەکاندا ==
* [[مینایخموس]]، ماتماتیکزانێکی [[یۆنانی کۆن]]، لە شیکردنەوەی کێشەی دوو ئەوەندەکردنەوەی [[شەشپاڵوو]] (دروستکردنی شەشپاڵوویەک کە قەبارەکەی دوو ئەوەندەی شەشپاڵوویەکی دیاریکراوە، تەنیا بە بەکارھێنانی [[ڕاستە]] و [[پەرگار]])، باسی لێوە کردووە.
* [[ئیسحاق نیوتن]] لە پەرتووکی «[[پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتی]]دا»<ref>Principia</ref> نیشانی دا ئەگەر [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]ی ڕاکێشان نێوان تەنە ئاسمانییەکان، ھاوڕێژە بێت لەگەڵ ھەڵگەڕاوەی مەودای نێوانیاندا دووجا، ئەو بارستانەی بە دەوری تەنێکی گەورەتر دەسووڕێنیت دەبێت جووڵەیان بەشێوەی بازنەیی، بڕگەناتەواوی، کەوانەبڕی یان بڕگەزیادی بێت. نیوتن کەوانەبڕی بەکار ھێنا بۆ دۆزینەوەی مەداری بەردە ئاسمانییەکان.<ref>Encyclopædia Britannica, ''comet (astronomy): The impact of Newton’s work''</ref>
==ئەمانەش ببینە==
*[[بڕگەی ناتەواو]]
*[[بڕگەی زیاد]]
*[[فانکشنی دووجا]]
== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
*بیرکاری ١٢ - کتێبی قوتابی، بڵاوکار: کۆمپانیای جیۆپرۆجێکتس

{{پۆلی کۆمنز|Parabolas|کەوانەبڕ}}

{{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}}

{{ئەندازە-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:چەماوەکان]]
[[پۆل:بڕگە قوچەکییەکان]]
[[پۆل:چەماوە جەبرییەکان]]