خێرایی

خێرایی (داڕێژە:بە ئینگلیزی) لە فیزیکدا بریتییە لە ڕادەی گۆڕانی شوێن لە کاتدا. واتە ئەوەی شتێک چەن یەکە شوێنەکەی دەگۆڕدرێ لە یەکەیەکی کاتدا. خێرایی چەندێتییەکی پێوانەییە و ئاڕاستەیەکی تایبەت پیشان نادات. یەکەی ئێس ئایی خێرایی مەتر لە چرکەدایە، کە دەردەخات شتێک چەند مەتر لە ھەر چرکەدا دەپێوێت. ھاوکێشەی پێناسەی خێرایی بریتییە لە: داڕێژە:Ltr

$v=\frac{d}{t},$

داڕێژە:Ltr/end کە تێیدا $d$ دووری تێپەڕکراو و $t$ کاتە.

ناوەندە خێرایی

لە فیزیک و میکانیکدا، ناوەندە خێرایی (داڕێژە:بە ئینگلیزی) بریتییە لە لادانی گشتی دابەشی کاتی خایەنراوە کە لادانەکە تێیدا بڕاوە بە زمانی بیرکاری بەم شێوە پێناسە دەکرێت: داڕێژە:Ltr

$\mathrm{\Delta }x=\overline{𝒗}\mathrm{\Delta }t.$

داڕێژە:Ltr/end و خێرایی ساتی، بریتییە لە ڕادەی ناوەندە خێرایی کاتێک $t\to 0$ یان خێرایی تەنێک لە ساتێکی دیاریکراودا و دەتوانرێت لە ڕێگەی پێوانی لێژی لێکەوتی چەماوەکە لە خاڵێکی دیاریکراوی ڕێڕەوەکەیدا دیاری بکرێت واتە گرتەی دووری بەپێی کات: داڕێژە:Ltr

$v=\left|𝐯\right|=\left|\dot{𝐫}\right|=\left|\frac{d𝐫}{dt}\right|$