لادانی پێوانەیی

پەڕگە:Standard deviation.svg

گۆڕەکی هەرەمەکی (شین). لادانی پێوانەیی σ پەرتبوونی بەها هەرەمەکییەکان لە بەهای ناوەندی، μ، دیاری دەکات.

لە زانستی ئاماردا لادانی پێوانەیی (داڕێژە:بە ئینگلیزی) (ھێما دەکرێ بە σ) پێوەرێکە لە پێوەرەکانی پەرتبوون و بۆ بەراوردکردن و شیکاریی پێدراوەکان بەکار دێت. لادانی پێوانەیی بریتییە لە ڕەگی دووجای ڤاریانس. ڤاریانس بەم شێوە ${\sigma }^2$ ھێما دەکرێت و بریتییە لە ناوەندی دووجاکانی جیاوازی نێوان پێدراوە جیاوازەکان و ناوەندی پێدراوەکانی کۆمەڵەکە:

${\sigma }^2=\frac{1}{N}\sum _{i=1}^N(x_i-\bar{x}{)}^2$

لەم ھاوکێشەدا $\bar{x}$ ناوەندی پێدراوەکان و $N$ ژمارەی پێدراوەکانە.

کورتەمێژوو

دەستەواژەی لادانی پێوانەیی یەکەم جار لەلایەن کارڵ پێرسۆن لە ساڵی ١٨٩٤ پێشنیار کرا پێشتر چەند ناوێکی تر پێشنیار کرابوو بۆ نموونە گاوس پێی دەوت ھەڵەی ناوەند.

نموونە

دۆزینەوەی لادانی پێوانەیی بۆ کۆمەڵە پێدراوی: داڕێژە:Ltr

$2,4,4,4,5,5,7,9.$

• ھەژمارکردنی ناوەندی کۆمەڵە پێدراوەکان:

$\mu =\frac{2+4+4+4+5+5+7+9}{8}=5.$

• ھەژمارکردنی دووجای جیاوازی نێوان ناوەند و ھەر یەک لە پێدراوەکان:

$\begin{array}{ccc}(2-5{)}^2=(-3{)}^2=9& & (5-5{)}^2=0^2=0\\ (4-5{)}^2=(-1{)}^2=1& & (5-5{)}^2=0^2=0\\ (4-5{)}^2=(-1{)}^2=1& & (7-5{)}^2=2^2=4\\ (4-5{)}^2=(-1{)}^2=1& & (9-5{)}^2=4^2=16.\end{array}$

• ھەژمارکردنی ڤاریانس:

${\sigma }^2=\frac{9+1+1+1+0+0+4+16}{8}=4.$

• ھەژمارکردنی ڕەگی دووجای ڤاریانس یان ھەمان لادانی پێوانەیی:

$\sigma =\sqrt{4}=2.$

داڕێژە:Ltr/end تا بەھای لادانی پێوانەیی بچووکتر بێت، پێدراوەکان پەرتبوونیان کەمترە و تا بەھای لادانی پێوانەیی گەورەتر بێت پێدراوەکان پەرتبوونیان زیاتر دەبێت.

ھەڵەی ستاندارد

بۆ ھەژمارکردنی ھەڵە (error bar) لادانی پێوانەیی دابەش دەکرێت بەسەر ڕەگی دووجای ژمارەی پێدراوەکان:

$S_e=\frac{\sigma }{\sqrt{N}}=\sqrt{\frac{1}{N(N-1)}\sum _{i=1}^N(x_i-\overline{x}{)}^2}$

ئەمانەش ببینە

• ڤاریانس

سەرچاوەکان

• بیرکاری بۆ ھەمووان، کتێبی قوتابی، پۆلی یازدەھەمی وێژەیی