ژمارەی ناڕێژەیی

پەڕگە:PI constant.svg

لە سیستەمی ژمارەکاندا ژمارەی ناڕێژەیی (داڕێژە:بە ئینگلیزی) ژمارەیەکی ڕاستەقینەیە و ڕێژەیی نییە واتە ناتوانرێت لە ڕێگەی دابەشکردنی ژمارەیەکی سروشتی بەسەر ژمارەیەکی تری سروشتیدا دروست بکرێت. کۆمەڵەی ژمارە ناڕێژەییەکان کۆمەڵەیەکی نەژمێردراوە. لە ناو ژمارە ڕێژەییەکان کۆمەڵێک ژمارەی بەناوبانگ ھەن بریتین لە $\pi$، $e$ و $\sqrt{2}$ ژمارەی ناڕێژەیی، ژمارەیەکی دەیانەیە و ناکۆتا ڕەنووسی دووبارەنەبووی تیادایە.

ھەندێک ژمارەی ناڕێژەیی ناسراو

ڕەگی دووەمی دوو

پەڕگە:Square root of 2 triangle.svg

$\sqrt{2}$ ژمارەیەکی ناڕێژەیییە.

وێدەچێت $\sqrt{2}$ یەکەمین ژمارەی ناڕێژەیی بێت کە مرۆڤ دۆزیویەتەوە. ڕەگی دووەمی دوو درێژایی تیرەی چوارگۆشەیەک دەنوێنێت کە لایەکانی یەکسانن بە یەک و لە ھاوکێشەی $a^2+b^2=c^2$ بەدەست دێت.

پەڕگە:Golden Rectangle Construction.svg

ڕێژەی زێڕین

ڕێژەی زێڕین

دوو بڕ لە حەنای یەکترا دەبنە خاوەنی ڕێژەی زێڕین ئەگەر ڕێژەی کۆی ئەو دوو بڕە بە بڕە گەورەترەکە یەکسان بێ بە ڕێژەی بڕە گەورەترەکە بە بچووکترەکە. ڕێژەی زێڕین نەگۆڕێکە لە بیرکاریدا کە مەزناھییەکەی نێزیکەی ١.٦١٨٠٣٣٩٨٨٧ دەبێ. بۆ نیشاندانی ئەم ڕێژەیە زیاتر پیتی یۆنانیی فی (φ) بەکار دەبردرێ، ھەر بۆیە ھەندێک جار بە ژمارەی فی ناوی دەبەن، ئەگەر بمانەوێ بە کەڵکوەرگرتن لە جەبر ئەم ڕێژە دەرببڕین دەبێتە: داڕێژە:Ltr

$\frac{a+b}{a}=\frac{a}{b}\equiv \phi$

داڕێژە:Ltr/end ئەم ھاوکێشەیە یەک وەڵامی ھەیە کە ئەویش ئەمەیە: داڕێژە:Ltr

$\phi =\frac{1+\sqrt{5}}{2}\approx 1.6180339887\dots$

داڕێژە:Ltr/end زۆرێک لە ھونەرمەندان و تەلارسازان، لانی کەم لە ڕێنێسانس بەم لاوە، ھەوڵیان داوە ڕێژەی زێڕین بە جۆرێک لە کارەکانیاندا بگونجێنن - بەتایبەت بە بەکارھێنانی لاکێشەی زێڕین، لاکێشەیەک کە تێیدا ڕێژەی لا درێژەکە بە لا کورتەکە ڕێژەی زێڕینە - چونکە باوەڕیان وایە کە ئەو ڕێژەیە لە باری جوانیناسییەوە بۆ مرۆڤ دڵخواز و دڵپەسەندە. بیرکارانیش لەبەر تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکانیەتی کە لە ڕێژەی زێڕین دەکۆڵنەوە.

پەڕگە:Pi-unrolled-720 ani 80.gif

پای

ژمارەی پای

پای (٣٫١٤١٥ = ∏) ژمارەیەکی ناڕێژەیییە. ئەم ژمارە لە دابەشکردنی چێوەی بازنەیەک بە سەر تیرەکەیدا بە دەست دێت و بە نزیکی دەکاتە: ٣٫١٤١٥٩ و ژمارەی ڕەنووسەکانی ناکۆتایە.

ژمارەی نێپێر

هەڵە کاتی درووست‌کردنی هێما:

ژمارەی نێپێر

e ژمارەیەکی ناڕێژەیی و نەگۆڕە. ژمارەی $e$ بە ناو ماتماتیکزانی سویسڕی لیۆنارد ئۆیلەر کراوە و بە ژمارەی ئۆیلەر دەناسرێت. ھەندێک جار بە ژمارەی نێپێر یان نەگۆڕی نێپێر ناوی دەبەن.

سەرچاوەکان

• داڕێژە:بیرخستنەوەی ویکی